ISSN: 2241-6692


A far-reaching book printed in the UK and the US by a prestigious publishing house has been at last dedicated to contemporary Romanian cinema. It is a well-deserved and long-awaited one because Romanian filmmakers have strongly asserted themselves in the last decade or so. In order to better understand that this is of international significance we should notice that Romanian cinema – similarly to other Romanian arts – has never benefited from the honour of having a book entirely dedicated to it in English or other international language.

Dominique (Domnica) Nasta is a Professor of Film Studies at Université libre de Bruxelles and the author of two books: Meaning in Film: Relevant Structures in Soundtrack and Narrative (1992) i and New Perspectives in Sound Studies / Le son en perspective: nouvelles recherches (2004) ii, dealing with film music and sound. She has also contributed extensively to several encyclopedias and dictionaries on cinema (for instance the chapter on Romanian cinema in Storia del cinema mondiale [2000] edited by Gian Piero Brunetta iii). Perhaps not coincidentally, the author is of Romanian origin and lives in Brussels. Being an ‘outsider’ to some extent is both an advantage and disadvantage involving a certain distancing and lack of bias, but requiring great endeavor to see and review a long list of Romanian films and access a long bibliography in Romanian. In addition, Nasta returned several times to her native country to meet filmmakers and obtain important details from the directors Nae Caranfil, Radu Gabrea, Lucian Pintilie and Corneliu Porumboiu, as well as from the scriptwriter Razvan Radulescu and the cinematographer Oleg Mutu. ... More

Financially leaner than during the previous post-crisis years, the 55th Thessaloniki International Film Festival continued to successfully serve its key aim of offering a varied, challenging and engaging programme of independent films from around the world to audiences in Greece’s second-largest city.i It also presented the most expansive programme of Greek films for years, celebrating the centenary of Greek cinema by screening a total of 36 features, of which 20 were voted online from a selection of 200 films from the past. Aside from marking the appearance of the first Greek feature-length film Golfo in 1914, the Greek programme also reflected the dynamism and international recognition of Greek cinema in the last five years. This renewed emphasis on the projection of national production foregrounds questions about the primary role of the festival: is it predominantly a space for nurturing and promoting Greek talent, or rather a Greece-based site for international discoveries? One also wonders whether the behind-the-scenes, but widely reported, tensions among the festival’s artistic director, Dimitris Eipides (whose term in office was extended by another three years in September) and the president of its board of governors, film director Yannis Smaragdis, have in any way been connected to this shift in emphasis, and whether the increased presence of Greek cinema will remain a more permanent feature of future festival editions.ii ... More

The documentary Palikari: Louis Tikas and the Ludlow Massacre (2014, Nickos Ventouras) narrates one of the “bleakest and blackest” chapters in American labor history, the Ludlow Massacre.1 A hundred years earlier, on April 20, 1914, in Ludlow, Colorado, a strike for basic labor rights by exploited miners and their families, mostly immigrants, was violently ended by state militia. In the fight, the strikers’ tent colony was machine-gunned and burned to the ground, leaving over twenty people dead, including women and children. Louis Tikas (1886-1914), a Cretan immigrant and union organizer born Ilias Anastasios Spantidakis, was shot in the back in cold blood, as were two other strikers. Still considered a politically volatile event, in fact a dangerous past for the nation laying open the synergy of state and capital to brutally put down labor, Ludlow does not commonly find a place in celebratory official memory. Historians take note of its absence in public history textbooks. However, when Colorado inaugurated the Ludlow Centennial Commemoration in September 2013, a yearlong, statewide remembering of Ludlow, it marked a significant departure, adding an official seal so to speak to remembering what functions as an enduring symbol of working class struggle in the United States.2 ... More

Στο πλαίσιο της μελέτης των δημοφιλών κινηματογραφικών ειδών στην Ελλάδα, το βιβλίο Η ελληνική βιντεοταινία (1985-1990): Ειδολογικές, κοινωνικές και πολιτισμικές διαστάσεις διερευνά την ελληνική παραγωγή βιντεοταινιών της δεκαετίας του 1980. Βραχύβια στη διάρκειά της, αλλά εξαιρετικά παραγωγική, η ελληνική βιντεοταινία αποτέλεσε την πενταετία 1985-1990 τη δημοφιλέστερη μορφή οικιακής διασκέδασης των Ελλήνων. Λειτούργησε συμπληρωματικά ως προς το τηλεοπτικό προϊόν, υπήρξε η εναλλακτική επιτυχημένη πρόταση στο περιεχόμενο των δύο κρατικών καναλιών, αλλά και του ελληνικού κινηματογράφου, και συνδέθηκε με ένα ιδιαίτερο – ως προς τον ταξική του φυσιογνωμία – ακροατήριο.

Η συγγραφέας, επιχειρώντας μία διεπιστημονική προσέγγιση, ασχολείται αρχικά με τα ειδολογικά χαρακτηριστικά της ελληνικής βιντεοταινίας. Σύμφωνα με την οπτική της, η «βιντεο-αφήγηση» βασίστηκε σε παλαιότερα δημοφιλή κινηματογραφικά είδη όπως η κωμωδία, το μελόδραμα και η περιπέτεια, των οποίων τα μοτίβα και τις συμβάσεις αναπαρήγαγε ή ανέπτυξε περαιτέρω σε έναν μεγάλο αριθμό βιντεοταινιών. Η κωμωδία, με το μοτίβο της κομπίνας ή της ερωτικής απιστίας, και το μελόδραμα, με τις «οδύσσειες» των πρωταγωνιστών ή την τελετουργική λήξη ενός ιδιόμορφου «unhappy end», μελετώνται διεξοδικά με αναφορές στον ελληνικό εμπορικό κινηματογράφο των δεκαετιών 1960-1980 και – σε μεμονωμένες περιπτώσεις – με αναφορές σε προηγούμενες εποχές, από την εμφάνιση του ελληνικού κινηματογράφου έως και τη δεκαετία του 1950. Σε αυτό το πλαίσιο, η συγγραφέας εισάγει τις λεγόμενες «ανοικτές θεματικές» των ειδών της ελληνικής βιντεοταινίας, δηλαδή ελεύθερα διαπραγματεύσιμες από τον εκάστοτε σκηνοθέτη θεματικές, οι οποίες βασίζονται σε συγκεκριμένα αφηγηματικά μοτίβα, λ.χ. το μοτίβο του αταίριαστου έρωτα με ευτυχή έκβαση στο υποείδος της αισθηματικής κομεντί. ... More

Reading the book World Film Locations: Athens – part of Intellect Books’ World Film Locations series that includes, among others, New York, Paris, and London – feels like riding a hop-on hop-off bus through time and, of course, space. The editors write: “A kind of urban nostalgia, a constant comparison between the present and the past of the city can be traced in many of the texts that comment on the films and in the photos of the locations in their contemporary state, attesting to an aesthetic and political re-evaluation of cinematic urban forms of the past and present”.

This constant comparison is evident in everyday life, still and always: A friend walking his dog in front of the Acropolis museum was approached by a family of Russian tourists. He was asked for directions towards the “Old Athens”. He tried to define what type of “old” they were looking for. Ancient old – meaning ruins and marbles and the Parthenon – or the Old City like Plaka and Monastiraki? Alas, as much as my friend tried, the Russians’ command of the English language was quite poor so that the communication ended up fruitless. Yet the city of Athens is truly old. It can afford to be divided into periods of ancient, post-revolutionary, pre-modern, quasi-modern, and what-have-you. Cinema on the other hand is – in comparison and as the cliché has it – pretty much like a baby. That does not mean, however, that it does not have a past of its own, not that it is any less intriguing. Together, they make for an exhilarating combination. ... More

Lydia Papadimitriou met actor Maria Kallimani at the 49th Karlovy Vary International Film Festival in July 2014, where Athanasios (Thanassis) Karanikolas’s Sto Spiti/At Home was shown as part of the ‘Another View’ section, following the film’s world premiere – and Award by the Ecumenical Jury – at the Berlin Film Festival in February. Through a highly internalized and quietly expressive performance in the leading role of Nadja, Kallimani conveys very effectively the dignity of this domestic worker from Georgia, in a film that departs from stereotypical depictions of immigrants in Greece. Lydia Papadimitriou interviewed Maria Kallimani about her role in the film, her collaboration with writer/director Thanassis Karanikolas and her overall career in the cinema.

Lydia Papadimitriou : I would like to begin by asking you to introduce us to your character Nadja in At Home.

Maria Kallimani : Nadja is a domestic worker from Georgia who has lived over twenty years in Greece, and who, for the last twelve, works for a young, affluent and open-minded Greek couple and their daughter, Iris. She has an unconventional relationship with them – the wife says that she is her friend, and Nadja seems to be part of the family. However, from the opening scene we realize that Nadja has a physical weakness and she soon gets diagnosed with a disease – probably multiple sclerosis. Unfortunately, this coincides with financial difficulties for the couple because of the broader economic crisis. So they decide to sack Nadja, and the situation changes dramatically for her. ... More

(Editor’s note: The following text is the Editorial of the new Journal of Greek Media and Culture, which will appear later in September both in print and online version)

At a time of increasing global interconnectivity, the launch of a new journal with an area demarcation at its title may seem anachronistic. Why would we need a journal dedicated to Greek media and culture? Yet, it is precisely the ever-expanding and increasingly faster exchange of information and ideas enabled by new technologies of communication that intensifies the need for such a platform of scholarly debates. For Greek media and culture is not, and should not be seen as, a set of insular practices relevant only to those living within the geographical boundaries of the Greek nation state, or accessible only to those who speak the Greek language. The main aim of this interdisciplinary journal is to enable productive dialogue on and about Greek media and culture at an international scale. The gradually increasing publication in English on topics related to Greek media and culture shows that such dialogue has already begun; however, the dispersed nature of the sites of publication, and the difficulties in reaching relevant readership, intensified the need for a periodic platform that would act as a hub for such exchanges. The Journal of Greek Media and Culture aims to fill that gap. ... More

(Σχ. Επ.: Τις μέρες αυτές συμπληρώνονται εφτά χρόνια από το θάνατο του Νίκου Νικολαΐδη, αιρετικού και δημοφιλούς σκηνοθέτη της γενιάς του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου. Το Filmicon τιμά τη μνήμη του δημοσιεύοντας μια άγνωστη επιστολή του που εμφανίστηκε στις 8 Απριλίου 1967 στη Δημοκρατική Αλλαγή, απογευματινή εφημερίδα της ΕΔΑ. Ο 28χρονος τότε Νικολαΐδης, με καυστικό και χιουμοριστικό ύφος, περιγράφει τις περιπέτειές του με τους αιθουσάρχες και την κρατική γραφειοκρατία, στην προσπάθειά του να εξασφαλίσει στην πρώτη μικρού μήκους ταινία του – Lacrimae Rerum / Δάκρυα Πραγμάτων (1962) – διανομή στους κινηματογράφους και προβολή σε διεθνή φεστιβάλ. Η απεύθυνση στον Τύπο της Αριστεράς, το αίτημα για κρατική στήριξη του κινηματογράφου τέχνης, η απαξίωση της εμπορικής παραγωγής, αλλά και οι πρώτες υποστηρικτικές νομοθετικές πρωτοβουλίες του κράτους, οι πειραματισμοί και τα ανοίγματα των νέων σκηνοθετών προς το εξωτερικό – όπως διακρίνονται στο υπόστρωμα της επιστολής του Νικολαΐδη – αποκαλύπτουν κάτι από τις ζυμώσεις και το κλίμα της εποχής λίγο πριν τη δικτατορία, που πολύ σύντομα οδήγησαν στην έκρηξη του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου. Έρευνα: Μαρία Χάλκου).

Αγαπητή Αλλαγή,

θέτω υπ’ όψιν των φίλων του κινηματογράφου τα παρακάτω κωμικοτραγικά:

Στις 7 Αυγούστου του1963, το Υπουργείο Βιομηχανίας έχοντας υπ’ όψιν τας διατάξεις των άρθρων 13, 16 και 17 του Ν.Δ. 4208/61 «περί μέτρων δια την ανάπτυξιν της Κινηματογραφίας εν Ελλάδι, κλπ.», αποφάσισε ομοφώνως να χαρακτηρίσει την ταινία μου ΛΑΚΡΙΜΕ ΡΕΡΟΥΜ προστατευόμενη. «Διότι αύτη παρουσιάζει καλλιτεχνικά ή πνευματικά στοιχεία» (τι πάει να πει αυτό; τρέχα γύρευε) «και «είναι άρτια από τεχνικής απόψεως» (Άρθρο 16).

Με λίγα λόγια «Οι επιχειρηματίαι κινηματογραφικών αιθουσών υποχρεούνται όπως προβάλλουν ανά τρίμηνον τέσσαρας ταινίας μικρού μήκους εκ των χαρακτηρισθεισών ως προστατευομένων». Είδατε εσείς καμιά; Το έγγραφο (Α.Π. 59405/36105/500/7.8.63) κοινοποιήθηκε στο Αρχηγείο Χωροφυλακής, Αρχηγείο Αστυνομίας Πόλεων, στην ΠΟΚΕ, ΠΕΚ και «προς άπαντας τους επιχειρηματίας κινηματογραφικών αιθουσών (τη μερίμνη υποτίθεται της Χωροφυλακής), Αστυνομίαν και «προς εκτέλεσιν» (υποτίθεται) (Άρθρο 17). ... More

(Σχ. Επιμ: Το κείμενο που ακολουθεί αποτελείται από αποσπάσματα του βιβλίου Οι Τέσσερις Εποχές του Νίκου Κούνδουρου (2014) του Λευτέρη Ξανθόπουλου, εκδόσεις Γαβριηλίδης, που δημοσιεύονται με την ευγενική άδεια του συγγραφέα και του εκδοτικού οίκου.)

Ευτυχώς για μας, ο Κούνδουρος ξεκίνησε να κάνει σινεμά στις αρχές του 1950 χωρίς να έχει μάθει ή χωρίς να χρειάζεται να μάθει την τέχνη και την τεχνική του κινηματογράφου. Με σπουδές ζωγραφικής και γλυπτικής στην Αρχιτεκτονική Αθηνών και στη Σχολή Καλών Τεχνών και με μια ιδιαίτερη, έμφυτη εικαστική ματιά πάνω στα πράγματα, στο κάδρο που τα εμπεριέχει και τους ανθρώπους τριγύρω του, μπαίνει δυναμικά στον ελληνικό κινηματογράφο, ευτυχώς θα το ξαναπώ, αυτοδίδακτος και στη συνέχεια αυτοδημιούργητος!

Ήθελα να είμαι ζωγράφος, μοναχικός. Είχα μια πίστη καλογερίστικη για τη ζωγραφική, τον ασκητισμό, ονειρευόμουνα μια μοναξιά γεμάτη φως... Τα πρόδωσα όλα; Μου θόλωσε το νου η θριαμβευτική ζωγραφική της κινούμενης εικόνας. (Ν.Κ., ό.α., σελ. 206).

... More

I had the chance to see the Greek documentary KISMET (Nina Maria Paschalidou, 2013) courtesy of the professional platform, and found it of great interest for a wider community, so I thought to say a few things about it here.

On visits to my native country of Bulgaria in recent years I could not help noticing that a new cultural import, Turkish soap operas, has been changing the pattern of female viewing. My mother, an intellectual in her 80s, has made a series called FATMAGUL (Fatmagül'ün Suçu Ne?, 2010/2011) a staple in her daily routines — for a woman who would normally only watch concert performances of classical music, this was quite a change of habit. Then, going to visit friends in their village houses I observed that at certain times the streets go completely empty, and life comes to a standstill — the schedule of meals is adjusted around the schedule of the networks showing the Turkish soaps. When women get together the developments of the most recent episodes are a major topic for conversation. Last summer, in 2013, I crossed into neighbouring Serbia to learn during the visit to Novi Sad that the wife of my friend is also irretrievably addicted to a Turkish soap, THE MAGNIFICENT CENTURY in this instance. I can only compare this situation to the airing of the British TV series FORSYTE SAGA (1967) during my childhood — back then the streets would also go empty and mealtimes would be rearranged to fit the TV schedule. ... More